Ey gidi aylak okur ey! Baştan yazayım; Yaşar Kemal’in yazdıklarını okumayı, Orhan Pamuk’un yazdıklarını okumaya tercih ederim, içim sıkılıp dara düşsem Kemal sayfalarım var sığınacak. Fakat her ikisine de rahatça benim der, severim.
Peki neden böyle tehlikeli bir karşılaştırma yapıyorum; çünkü herkes bilse de kimse yapmıyor; bilen de dillendirmiyor; o yüzden. Madem herkes bilir, yazayım. Bu arada derdim kimseyi karalamak ya da övmek değil; zaten onların, bu iki devin yanında fakir kim! Sadece memleketin iki dünya yazarını kendimce karşılaştırayım dedim. Buyur başla:
Kemal, hayatı boyunca bildiği şeyi anlatmış, röportajlarını roman diye değil, röportaj olarak yayımlamıştır. Pamuk ise bilmediklerini roman yazmak yoluyla öğrenebilir.
Kemal’i okurken bir yerine bir şeyler dokunur; balkona çıkmak, sigara içmek, biraz ara vermek isteyebilirsin, soluk soluğadır.

Pamuk profesyoneldir; cümleleri, kurduğu atmosfer karşısında hayran kalabilirsin fakat kitap bittiğinde sadece bitmiştir. Sana büyülü, âşık, tutkulu bir ruh üflemez.
Kemal’de balık yediğin zaman denizi içmiş gibi olursun, tutku! Açılmak, yırtmak, aşmak, dışarılara çıkıp delirmek, bir yerleri yakmak istersin. Pamuk’ta iyi bir yemek yemiş, iyi sevişmiş, iyi şarap içmiş gibisindir. Biri bir şeye başlatır, öteki bir yerde bırakır.
Kemal’in oynaşan renkli ışıkları vardır camlarda, “kirp diye kesilen” sesleri; Pamuk’unsa kullanışlı karanlıkları bu- lunur, apartman aralıkları... Kemal’de yaylada yapraklar hışırdar, Pamuk’ta odandan izlediğin kış gecesi.
Kemal’in karakterlerini tanırsın, canlıdırlar. Bildik dünyadan bilmediğin şeyler aktarırlar. Kitaptan sonra da yaşar onlar. Pamuk’un kahramanları sayfanın sonunda edebiyatın sonsuz tarihine karışır. Misal Kara Kitap’ta Celal Salik, varlığını sadece Mevlânâ Celâleddin’e borçludur, sayfalarda sürer yaşamı. İnce Memed’in Abdi Ağa’sı ise oradadır, sayfayı çevirirken bir yumruk çakacak olursun suratına. Al Gözüm Seyreyle Salih’in kasabalı çocuğu Salih, kanlı canlıdır, içinden taşan sevgiyle yanaklarını okşamak istersin fakat Masumiyet Müzesi’nin Füsun’unu düşünüp bir türlü tahrik olamazsın. Kemal, romanı piyasaya çıkmadığı zamanlarda da konuşur, eleştirir; Pamuk’un konuşmasını, genelde yeni romanına borçlusundur.
Kemal Türkçe’nin piridir... Pamuk’un Türkçe hâkimiyeti Kemal ile zor yan yana getirilir. Dilinin ustası olmadan dilinde çok satabilmiş tek yazardır Pamuk. Fakat kendisinin de Kara Kitap’ta söylediği gibi: “Burası ne tuhaf bir ülke, siz ne tuhaf okurlarsınız...”
Aylak okur. Bana Pamuk için şunu diyen yazar gördüm: “Dil kusuru var ama iyi okunuyor.” Nesi iyi okunuyor o zaman, diye soruyorum. Yazdıkları, diyor. Neyle yazıyor, dille değil mi? Olsun, diyor. Yaşar Kemal’de durum böyle değildir işte.
Kemal Tristram Shandy’yi bilmeyebilir, Pamuk bilir. Kemal Finnegans Wake’i orijinal dilinde okuyamayabilir, Pamuk en azından okumayı denemiştir. Kemal Harvard’da edebiyat dersleri veremeyebilir ama Pamuk vermiştir (gerçi Calvino’nun Amerika Dersleri ile karşılaştırınca Saf ve Düşünceli Romancı neredeyse bomboş gibidir ya neyse). Kemal’in, Pamuk’un hatmettiği kör Borges ile arası nahoş olabilir. Fakat gel gör ki Homeros gibi, Milton gibi, “gerçek şair olamazdım, çiçek gözüm almasaydı,” diyen Veysel gibi bir gözü kör olan yine de Kemal’dir.
Kemal’in trajedisi var, acısı sahicidir, esmerdir. Pamuk ise, bak tekrar diyorum, kötü demek değil bu, beyazdır. Kemal’i Pendik’te sabah bırak, kahveden kahveye girip masalarda sohbet ede ede inip akşam rakı içer Kadıköy’de; Pamuk’un ise ilk tercihi biraz gözlem yapmak ya da taksi çevirip odasına dönmek olabilir. Taksi, dönen bir şey midir, neden çevrilir, Kemal hiç düşünmez; Pamuk düşünür.
Kemal şanslı doğmamıştır; iç gömleğine dikili bozuk paralarla yirmi sekiz yaşında geldiği İstanbul, Pamuk’un zaten doğduğu şehirdir. Kemal orta üçten matematik yüzünden terk; Pamuk mühendislik okumuş, matematik bilir. Kemal konar göçer, Pamuk yerleşik. Kemal köylü, Pamuk dünya vatandaşı; üstelik her ikisi de nefis. Zaten en kötüsü kasabalılıktır: Köylü doğayı bilir, insanın özünü; dünya vatandaşı şehri, metropolü. Kasabalıysa korkunç, çıkmazdadır, köylü- den de şehirliden de nefret eder.
Pamuk’un kitapları hapishanelerde “belki” okunurken Kemal’in kitapları “kesin” okunur. Kemal’in devletle her davası Avrupa’da her zaman haber olmaz. Çünkü onun böy- lesi bağlantıları sürekli el altında değildir. Yazarlık zaman zaman bir stratejidir, kariyer planlaması, reklam ajansı...
Bir keresinde Ferhan Şensoy, daktilosuyla birlikte bir otele atar kapağı. Yazı yazacak. Gece ikide başlar, beşe ka- dar şakada-şukada çalışır. Sabah beş buçukta girer yatağa. Tam uyuyacak, alt kattan başlar bu kez; şıkır da şıkır, şukur da şukur... Bu sefer de Şensoy uyuyamaz: Sabah kahvaltı salonunda kahve aranırken alt kattaki komşusunun Yaşar Kemal olduğunu fark edecektir. Usta, Ferhan’a yanaşarak gürler: “Sen miydin ulan! O saatte yazı mı yazılır oğlum, erken kalkıp yaz...” Pamuk’un ise zaten içi kitaplar, defterlerle dolu, deniz gören bir çalışma evi vardır.
Kemal sadece sağcılar tarafından vatan hainliğiyle suç- lanır; Pamuk herkes tarafından. Kemal yüksek sesli, Pamuk saygılı; Kemal komünist, Pamuk değil.
Gözlerini kapat, Kemal’in anlattığı yerleri gör; Pamuk’ta bu durum hâlâ biraz zor; bunun için birkaç kitap daha yazarak alışması gerekebilir. İyi yazarda bu şart mı, tabii ki değil; karşılaştırma yapıyorum. Yoksa Akçasaz’ın Ağaları da nefis, Benim Adım Kırmızı da...
Kemal’in hiçbir kahramanı, ortaokulda giydiği ceketi, kız istemeye giderken, yirmi beş yaşında da giyemez; zira Kemal ceketin o yaşlarda artık kahramanına olmayacağını bilecek kadar aynı eşyayı eskitmiştir sırtında. Kemal’in hiçbir kahramanı sabaha kadar otuz bir çekmez; çünkü sabaha kadar, o kadarı da “çekilmez”, ölür adam! Pamuk’ta bu da mümkündür. Nasıl olsa bunca pratik bir hatayı bile yazınsallık olarak karşılayacak, bıyıklı ve kel olmayan eleştirmenler her zaman bulunur. Ferit Edgü alt bantta verilmişken, Pamuk’u her zaman aynı kitap ekinde kapağa koyacak, edebiyat izanından yoksun sevgili arkadaşları vardır.
Kemal aynı Tolstoy, Nabokov gibi Nobelsiz; Pamuk ise Soljenitsin gibi Nobelli. Ama Türkiye kötücül bir ülke oldu- ğu için bir “yazarımız” Nobel aldığında bile başka yazarlarımız, aleyhinde imza toplayıp ona hain diyebilir.
İkisi de ömrü boyunca tek kitabın peşindeydi, ikisinden de çok şey öğrendim, teşekkür ederim.
Bu arada ikisi de ölmemiştir...
(Ben yazıyı yazdığım sırada ikisi de yaşamaktaydı. Şu an biri yok… Ama yine de hep var gibi.)






Ben biraz Orhan Pamuk'a haksızlık yaptığınızı düşünüyorum. İstese çok daha rahat ve umursamaz bir yaşam sürebilirdi. Üstelik Pamuk dünya çapında bir romancı. Dilini beğenmeyebilirsiniz ama dersine iyi çalışır ve üslup olarak her romanında bir şey denemiştir. "Pamuk ise Soljenitsin gibi Nobelli" ifadesi bence kendisine büyük haksızlık. Selamlar...